Aklimatizasyon

Aklimatizasyon "Vücudun yüksek irtifaya uyum göstermesi veya alışması" demektir. İnsan vücudu yükseklere tırmandıkça oksijen azlığı, hava basıncı düşüklüğü, ışınlar ve farklı aerosoller gibi tanımadığı birçok ekolojik etkenlerle karşı karşıya kalır. Bu etkenler yüksekliğe alışmamış vücutta hastalığa kadar giden birçok olumsuzluklara yol açar. Böyle bir durumda olan dağcı, zirveye ulaşamaz veya hastalanarak geri dönmek zorunda kalır. Ortaya çıkan bu duruma "aklimatizasyon yokluğu " veya "aklimatizasyon yetersizliği" denir. Dağ tırmanışlarında dağcının yorgun, perişan ve zayıflamış olması aklimatizasyon yetersizliğinin bir sonucu olup, yeterli aklimatize olmuş dağcı faaliyet sırasında önemli bir yorgunluk duymaz ve hastalanmadan, zayıflamadan döner. Dağlarda meydana gelen kazaların ve başarısız tırmanışların sorumlusu yeterli aklimatize olamamaktır.

Aklimatizasyon şu yollardan sağlanır:

1.) Dağa gitmeden önce antreman yapılması: Dağa gitmeden önce kalbi ve akciğerleri azami derecede çalıştıracak tempoda antreman yapılmalıdır. Bunun amacı kalp ve solunum düzeyini geliştirmek ve bacak kaslarını inişe alıştırmaktır. Bunun için kısa zamanda kalp ve akciğerleri azami decede çalıştıran antrenman şekillerini tercih etmeliyiz. Bu antremanlar şu şekilde olabilir ve haftada en az iki kez yapılması performans açısından önemlidir.

a.) Çok katlı binaların merdivenlerinin koşarak çıkılması.

b.) Ağır çanta ile yokuş çıkılması veya tepelere tırmanılması.

c.)Yokuş yukarı koşular.

d.) Bisiklet kullanma.Talim engele karşı pedal çevirme ve yokuş yukarı sürme şeklinde olmalıdır.

Bacak kaslarının inişe alıştırılması için ise, haftada iki kez çömelerek ve her defasında 100 kez zıplanması şeklinde antreman yapmalıyız.

2.) Dağda oksijen ve basınç azlığına alışma: Aklimatizasyonun en önemli devresi olup şu kurallardan hareket edilir.

a.) Aşağılarda ağır yük taşınması: Kural olarak aşağı seviyelerde ağır bir çanta taşınır ve yük kamptan kampa azaltılır.Bunun için yükün aşağılarda hayvanlarla taşıtılması ve sırt çantasının ancak hayvanın çıkamadığı seviyelerde alınması yanlıştır. (Hayvanlar ancak yedek malzeme ve yükü taşımak için kullanılır).

b.) Yükseğe çıkıldıktan veya yüksekte kamp kurulduktan sonra aşağı inilmesi.Bir kamp yerinde iken yüklü olarak daha yüksek bir seviyeye yüklü olarak çıkılması ve burada kamp kurularak bir gece kaldıktan sonra aşağı kampa inilmesidir (Bazen de akut dağ hastalığının belirtileri baş gösterdiğinden kamp malzemesi bu seviyede bırakılır ve aynı günü aşağı inilir). Bunun bir faydası da yukarılara yiyecek, yakıt ve malzeme taşımasını kolaylaştırmasıdır. Çünkü çanta çok ağır olacağı ve aşırı çaba akut dağ hastalığına yol açacağı için bunların bir defada yukarı çıkılması hem mümkün hem de doğru değildir.Her çıkışta bir miktar yük taşınmakla üst kampların malzemesi de yukarı götürülmüş olur.

Bu şekilde mekik dokurcasına birkaç kamp çıkıldıktan sonra temel kampa ya da iyice aşağılara inilir ve burada birkaç gün dinlendikten sonra nihai çıkışa geçilir. Bu usul, çok zaman alırsa da gayet gerekli ve yararlıdır. Çünkü yüksekte vücutta meydana gelen değişikliklerin geçmesi aşağılara inilmesini ve burada bir süre beklenilmesini gerektirir.Ne kadar çok yükseğe çıkılmışsa o kadar aşağılara inilmesi burada o kadar uzun bir süre dinlenilmesi gerekir. Çok yükseklerde meydana gelen değişikliklerin tümü bir veya iki kamp aşağı inilmekle ve bu seviyelerde birer gün kalınmakla geçmez. Dolayısıyla ana kampa inilmesi gerekir. Gözlemlere göre, yükseklerden aşağılara inildikçe kişilerde iştah, ekşiye istek ve susuzluk duygusu artmaktadır. Bu olay yüksek irtifada zorla çok sıvı alınmasına ve iştahı açık olanlarda yeterince yenmesine rağmen boşalan besin ve sıvı depolarının bir türlü doldurulamadığını ortaya koyar. (Temel kampta böylece uzun süreli dinlenme ve yeme içme adeta otomobilin bakımının yapılmasına, yağ ve benzin depolarının doldurulmasına benzer). Vücuttaki değişikliklerin kaybolması ve özellikle tutulan suyun atılması temel kampta günlerce durulmasını gerektirir, çünkü olay yavaş seyreder.Bunun bir "zaman kaybı" gibi telakki edilmemesi ve çok aşağılara inip çıkmaktan üşenilmemesi gereklidir. Çünkü hem gereklidir hem de dinlenildikten sonra çıkış çok kolaylaşır. Ana kampta kaç gün kalınacağı kesin olarak söylenmemekle beraber bunun birkaç günden az olmaması gerekir.İhtimal, bu süre yüksek kamplarda geçen süre kadar olmalıdır.

c.) Kamp yerinde antrenman: Yüksekte bir kamp kurulduktan sonra burada bir gün veya daha fazla kalındığında çadırda durmamak, çıkıp gezinmek ve civardaki tepelere çıkış yapmak gerekir. Ancak buz yarıkları karla örtüldüğü için bunların içine düşmek tehlikesi vardır. Dolayısıyla birkaç kişinin birlikte ve birbirine bağlı olarak dolaşması gerekir..

Aklimatizasyon yetersizliği:

Bunun belirtileri akut dağ hastalığının belirtileri olarak 158. sahifede anlatılmıştır.Ayrıca aşağıdaki bulguların tesbit edilememesi de aklimatizasyonun yetersiz olduğunu gösterir.

Aklimatizasyon belirtileri:

Dağda çıkış yapmakta olan bir dağcının aklimatize olduğu şunlardan veya aşağıdaki testlerden belli olur:

a.) Kısa bir dinlenme ile nabzın ve solunumun normale dönmesi..

b.) Yürüyüş sırasında konuşabilme, ıslık çalabilme ve az da olsa şarkı söyleyebilme (Bunlar solunum rezervinin iyi olduğunu ifade eder).

c.) İştah durumu. Fevkalade ve sabit bir aklimatizasyon belirtisidir. İştah seviyesi ile aklimatizasyon derecesi arasında doğru orantı vardır..

d.) İlaçsız uyuyabilme ve rüya görülmesi. Uyanıkken veya rüyada şehvet duygularının mevcudiyeti çok önemli bir aklimatizasyon belirtisidir.

Yükseklerden anal kampa inip dinlendikten sonra zirve tırmanışına geçmeden önce yeterince aklimatize olup olunmadığı tansiyon ve nabız testleriyle de anlaşılabilir.

Diğer Hususlar:

a.)Yüksek irtifaya aklimatizasyon devamlı olarak yüksekte kalmayı gerektirir.Başka bir deyimle kısa süre yüksekte kalınması önemli bir aklimatizasyon sağlamaz.

b.) Aklimatizasyon, kazanıldığı süre kadar bir sürede kaybedilir.

c.) Aklimatize bir kişinin deniz seviyesine inerek burada birkaç gün geçirmesi aklimatizasyondan önemli bir şey kaybettirmez. Ancak bir hafta veya daha uzun süre yüksek irtifida bulunulması müteakip yıllarda yapılan çıkışları kolaylaştırır.